O Didger­dioo

 

Skąd pochodzi didgeridoo?

Didgeri­doo jest instru­mentem pochodzą­cym od abo­ry­genów z Ziemi Arn­hema, którzy zamieszki­wali północną część Aus­tralii. Z cza­sem instru­ment rozpowszech­nił się wśród innych plemion. Teraz didgeri­doo znane jest całemu światu.

Czy didgeri­doo jest najs­tarszym instru­mentem świata?

To z pewnoś­cią najs­tarszy instru­ment dęty. Datuje się go nawet na 60 tysięcy lat.

Do jakiej rodziny instru­men­tów należy ten instrument?

Do aero­fonów.

Skąd wzięła się nazwa didgeridoo?

Pier­wszy raz nazwa ta pojaw­iła się w 1926 roku. Została nadana przez antropologa Her­berta Base­dowa, który był białym kol­o­niza­torem w Australii.

Ile nazw ma ta trąba Aborygenów?

Dla plemienia Yol­ngu z Ziemi Arn­hema jest to Yidaki a dla plemienia Kun­win­jku to Mako. Nazw jest ok 40 i pochodzą nie tylko od różnych plemion, ale również od typów tego instru­mentu i stylów gry.

Czy Abo­ry­geni byli w Aus­tralii od zawsze?

Nie! Dotarli do Aus­tralii z południowo-wschodniej Azji jakieś 40–65 tysięcy lat temu.

Czy didgeri­doo było znane wszys­tkim abo­rygenom, którzy zamieszki­wali Australię?

Ter­mity najliczniej wys­tępują w północ­nej części kon­ty­nentu. Tam włas­nie można znaleźć puste eukalip­tusy. Dlat­ego pier­wszymi abo­ry­ge­nami gra­ją­cymi na didgeri­doo byli ci z Ziemi Arnhema.

Jak trady­cyjnie pow­staje didgeridoo?

W Aus­tralii za pow­stawanie didge odpowiedzialne są ter­mity, które drążą tunele wewnątrz drewna. Jest to trady­cyjna i nat­u­ralna metoda. Najlep­szym mate­ri­ałem do tego celu jest eukalip­tus. Zadanie polega na tym by pozbyć się ter­mitów, przy­ciąć gałąź do odpowied­niej dłu­gości, w razie potrzeby wykonać ust­nik z drewna lub z wosku pszczelego (dla ułatwienia gry) a następ­nie ozdobić.

Jakie są inne sposoby zro­bi­enia didgeridoo?

1. Odpowiedni kawałek drewna rozłupuje się lub rozcina na dwie części. Następ­nie w obu kawałkach trzeba wydłubać środek. Na koniec drewno skleja się z powrotem.

2. W gałęzi wierci się otwór na wylot. Jest to sposób tech­nicznie trudny i z pewnoś­cią nie uda się nim zro­bić zbyt długiego didgeri­doo. Instru­ment jest za to z jed­nego kawałka drewna

Czy didgeri­doo można zro­bić z innego materiału?

Tak. Spotkać można instru­ment wyko­nany np. z rośliny jaką jest Barszcz Sos­nowskiego. Zdarzają się też ze szkła czy innego tworzywa sztucznego.

W jaki sposób ozd­abia się didgeridoo?

Trady­cyjnie używa się ochry. Zdo­bi­enia robione są tech­niką krop­kowa­nia. Prze­waża czer­wony żółty biały oraz czarny kolor.

W jaki sposób wydobyć dźwięk?

W grze sto­suje się luźne zadę­cie. Na sucho (bez instru­mentu) to takie imi­towanie parska­nia konia połąc­zonego z jadą­cym motorkiem.

Jak to się dzieje, że gra­jący gra bez przerwy?

Sto­suje tak zwany “odd­ech cyrku­la­cyjny”. Jed­nocześnie trzeba wziąć wdech nosem i wypuś­cić powi­etrze z ust.

Jest jakaś leg­enda mówiąca o pow­sta­niu didgeridoo?

Pewien abo­ry­gen siedział nocą przy ognisku. Po jakimś cza­sie zabrakło mu drewna więc wybrał się na poszuki­wa­nia. Pa tym jak naniósł trochę gałęzi, jedną z nich chciał wrzu­cić do ognia jed­nak zauważył że jest ona wydrążona i w środku siedzą ter­mity. Nie chcąc ich spalić przyłożył gałąź do ust i dmuch­nął by się ich pozbyć. Wtedy z drugiego końca wydobył się piękny wibru­jący dźwięk. Mówi się, gdyby ziemia mogła śpiewać miała by dźwięk didgeri­doo”.

Co to jest poziom kompresji?

Każde didgeri­doo charak­teryzuje się swoim poziomem kom­presji. Ogól­nie im więk­sza jest kom­presja tym lżej gra się na danym instru­men­cie. Usta znacznie łatwiej wpadają w wibracje więc proś­ciej jest wydobyć pod­sta­wowy dźwięk. Przekłada się to na inne tech­niki gry a przede wszys­tkim na odd­ech cyrku­la­cyjny. Niski poziom kom­presji sprawia że usta muszą się o wiele więcej napra­cować pod­czas gry.

Są jakieś zdrowotne aspekty gry na didgeridoo?

Tak. Sys­tem­aty­czna gra poprawia umięśnie­nie górnych dróg odd­e­chowych co ma pozy­ty­wny wpływ na prob­lemy z chra­paniem i niedotle­nie­niem pod­czas snu. Wyraźny wpływa na to ma odd­ech cyrkulacyjny.

Czy można spotkać podobne instrumenty?

Najbliżej do didgeri­doo jest naszej trom­bi­cie, która kon­struk­cyjnie jest podobna. Różnie się przede wszys­tkim gruboś­cią i dłu­goś­cią. Trom­bita jest cienka i długa. Gra się na niej takim zadę­ciem jak na trąbce. Didgeri­doo jest znacznie szer­sze a jego dłu­gość rzadko przekracza 1.5 m.

Jak się je stroi?

Nas­troić można tylko poprzez skra­canie gałęzi. Trzeba je dociąć do odpowied­niej dłu­gości. Do tego celu sto­suję się stroik chro­maty­czny, który wskazuje daną wysokość dźwięku.

Co ma wpływ na barwę dźwięku?

Kluc­zowym ele­mentem jest ksz­tałt wydrążonego otworu oraz rodzaj mate­ri­ału. Inne to grubość ścianki i jej faktura.

Czy wysokość dźwięku wpływa na grę?

Najczęś­ciej spo­tyka się didgeri­doo w dźwięku “d”. Jest to wygodna tonacja do gry i dobrze brzmi. Im niższy dźwięk tym jakość dźwięku jest coraz gorsza. Wpływa to również na łat­wość wydoby­cia dźwięku. Trud­niej gra się na niskim didgeri­doo np. w dźwięku “A”. Podobny efekt jest kiedy dźwięk jest zbyt wysoki. Najwygod­niejszymi dźwiękami do gry są te mieszczące się w granicy od “H” do “e”.


Lit­er­atura m.in
1. Ucho jaka. Muzy­czne podróże od Kat­mandu do Santa Fe, Anna Nacher, Marek Styczyński.